Decydując się na zwiedzanie antycznych skarbów, które dzięki archeologom odsłoniły przed nami codzienne życie Imperium Rzymskiego, prawie natychmiast wyobrażamy sobie stuletnie freski, rozległe perystyle i wyrafinowane detale architektoniczne. Dom Wettiuszów, bez wątpienia stanowi tego typu skarb. W rezultacie ukazuje bogactwo, niezwykłe poczucie estetyki, która skądinąd przetrwała niemal nietknięta przez dwa tysiące lat.
Historia Domu Wettiuszów
Niegdyś, dawno zanim słynne Pompeje pokryła szczelna warstwa wulkanicznej lawy, będącej efektem potężnej erupcji Wezuwiusza w 79 r. n.e., w sercu Pompejów stał dom, który dziś śmiało nazwać można symbolem aspiracji społecznych i artystycznej doskonałości. Dom Wettiuszów, bo o nim mowa, udało się wydobyć z historycznego niebytu w trakcie zaawansowanych wykopalisk archeologicznych, jakie prowadzono tutaj w l. 1894–1896.
Oczom poszukiwaczy starożytnych pozostałości ukazał się wówczas w dom rzymski w Pompejach, który został naturalnie zakonserwowany, przez pokrycie popiołem i pyłem wulkanicznym. Jego odsłonięcie stało się przyczynkiem do określenia tego, w jaki sposób w przeszłości egzystowały majętnie rodziny na terenie Cesarstwa Rzymskiego.
Co więcej, nie tylko detale budowli sprawiają, że pompejski Dom Wettiuszów od lat działa na wyobraźnię. Jego historia jest bowiem naznaczona działalnością Aulusa Conviva i Aulusa Restitutusa, którzy przeszli długą drogę, by trafić na szczyt hierarchii społecznej. Oto bowiem będący niewolnikami mężczyźni, po uzyskaniu wolności zaczęli parać się handle, a zmysł do interesu szybko przyniósł fenomenalny skutek, czego efektem było szybkie pomnażanie majątku.
Dom Wettiuszów – założenia architektoniczne domu rzymskiego w Pompejach
Warto uzmysłowić sobie, że już samo planowanie tego budynku, było dosyć skomplikowanym zadaniem. Niezwykle wystawny, Dom Wettiuszów stanowił bowiem przykład stylowej miejskiej rezydencji. Warto wiedzieć, że tworząc go pełnymi garściami czerpano z klasycznych rozwiązań sztuki antycznej. W ten sposób wyodrębniono kilka stref, do których przyporządkowano konkretnie zadania. I tak:
- większe atrium stanowiło centralny dziedziniec wyznaczające drogę do komnat
- mniejsze atrium z lararium pełniło funkcję ochronną, opartą na wierze w moc domowych bóstw opiekuńczych
- przestronny perystyl tworzył wewnętrzny ogród, który otaczała przyjemna dla oka kolumnada otoczonego kolumnadą,
- pokoje mieszkalne, jadalnia i pomieszczenia gospodarcze stanowiły przestrzeń o typowo praktycznym zastosowaniu
W opozycji do klasycznych rzymskich domów, Dom Wettiuszów wyróżniał się brakiem charakterystyczniej, a zarazem typowej przestrzeni służącej zwykle jako gabinet domu. W tamtych czasach tzw. tablinum, miał za zadanie sprawnie łączyć część publiczną domu z prywatną, tworząc reprezentatywne pomieszczenie, w którym właściciel domostwa przyjmował gości.
źródło: Wikipedia
O skali bogactwa tego domu rzymskiego w Pompejach świadczy fakt, iż tworząc detale architektoniczne, budowniczy nie decydowali się na żadne półśrodki. Bogate dekoracje na ścianach, w pełni odzwierciedlały czwarty styl pompejańskim, umiejętnie łącząc wcześniejsze style z nowoczesnymi jak na tamte czasy iluzjonistycznymi wstawkami. Ich esencję stanowiły, tak często wykorzystywane w tym okresie artystycznie wyobrażenia bogactwa i płodności.
Freski i estetyka dekoracji wnętrz
Estetyka tego zabytku sprawia, że bez cienia wątpliwości Dom Wettiuszów w Pompejach zaliczyć można do grona arcydzieł sztuki. W dużej mierze odpowiadają za to wspomniane wyżej freski. Jednym z charakterystycznych dzieł tego typu jest tutaj obraz ukazujący bóstwo płodności i obfitości – Priapa, kładący swa męskość na wadze. Założenie tego rozwiązania była chęć odstraszania złych mocy, ale i próżność, wyrażona w chęci ukazania ich wysokich aspiracji.
Nietuzinkowy charakter fresków przejawia się także w licznych scenach z mitologii greckiej, takich jak historie o Dedalu i Pasifae, Dionizusie i Ariadnie czy Heraklesie. Zadaniem tych motywów było podkreślenie wykształcenia i gustu właścicieli.
źródło: Flickr
Wewnętrzny dziedziniec z ogrodem
Miało uznać można, że jednym z najcenniejszych elementów architektonicznych Domu Wettiuszów w Pompejach jest jego perystyl. Ów przestronny ogród otoczony kolumnami, wypełniony przyjemnie prezentującymi się fontannami, rzeźbami i systemem wodnym, tworzył dawniej swoistą przestrzeń, zapewniającą mieszkańcom spokój.
źródło: Wikipedia
Nie dziwota, że ten fragment domu rzymskiego w Pompejach przyciąga dziś uwagę turystów i badaczy. W przeciwieństwie do ciasnych uliczek starożytnego miasta, perystyl oferował przestrzeń światła, zieleni i wody. Widocznie tu pozostałości posadzek, kanałów wodnych oraz plan ogrodów sugerują, że był to punkt centralny domowego życia i miejsce służące do odpoczynku.
Warto w tym miejscu wspomnieć, że umiejscowione tu rośliny, nie tylko miały cieszyć oczy, Zadaniem natury w tym wydaniu było bowiem także łagodzenie panujących w tej części świata upałów.
Odkrycia archeologiczne i konserwacja
Nie może dziwić, że jak każący starożytny obiekt Dom Wettiuszów poddano pieczołowitym badaniom. Tuż po tym jak odsłonięto go w końcówce XIX stulecia, dołożono wszelkich starań, by ustabilizować budynek, ocalić jego elementy i okazałe freski. Prace ciągnął się latami, pochłaniając ogromne sumy. Warto było jednak czekać, czego dowodem popularność, jaka od 2023 r, cieszy to to miejsce.
Źródła:
https://pompeiisites.org/en/comunicati/the-house-of-the-vettii-reopens-to-the-public-after-20-years-stunning-beauty-and-crude-reality-in-the-iconic-house-of-pompeii/
https://excursionmania.com/ttd/2151/house-of-the-vettii-blg-2151
https://web.mit.edu/course/21/21h.405/www/vettii/sources.html
https://smarthistory.org/pompeii-house-of-the-vettii/